Tanım

Spina Bifida omurganın, bebek anne karnında iken kapanmaması sonucu yani vertebral arkların birleşmesindeki yetersizlik olarak bilinen konjenital bir anomalidir. Spina Bifida terimi Latinceden gelir ‘açık omurga’ anlamına gelir.

Spina Bifida Neden Olur?

Spina Bifida’ ya yani defekt oluşumuna sebep olan kesin sebepler hala bilinmemektedir.

Etyolojisiyle ilgili

• Çevresel
• Kromozomal
• Genetik
• Hamilelik döneminde Folik Asit eksikliği

gibi faktörler rol oynamaktadır.

Spina Bifida Çeşitleri Nelerdir?

1) Spina Bifida Okkülta

2) Spina Bifida Sistika

• Meningosel
• Meningomyelosel

En sık rastlanan Spina Bifida tipi Meningomyelosel’dir.

1) Spina Bifida Okkülta (Gizli Spina Bifida)

Vertebral arklar birleşmemiş, bununla birlikte herniasyon meydana gelmemiştir. Bu tip genelde asemptomatik ve L5 ve S1 gibi alt lumbal bölgeleri tutar.

Bazen cilt üzerinde kıllanma görülebilir. Alt ekstremitede progresif kas zayıflıkları, duyu kayıpları, aşil refleks azalması görülebilir.

Hastalığın en hafif şekli olan Spina Bifida Okkülta cerrahi gerektirmez.

Spina Bifida

2) Spina Bifida Sistika

• Meningosel

Vertebral arklar birleşmemiştir, omuriliğin etrafında bulunan meninks adı verilen koruyucu zarlar, vertebralarda doğum öncesi kapanmayan açıklıktan dışarı doğru kese şeklinde sarkar.

Kese deri veya membranla çevrili içeriğinde BOS sıvısı olan kesenin içinde sinir kökü bulunmamaktadır.

• Meningomyelosel

En şiddetli formdur. Kese içinde spinal kord, sinir kökleri ve meninksler bulunmaktadır. Yani omurlarda doğum öncesi kapanmayan açıklıktan dışarı doğru sarkan kese içinde omurilik zarları ve sinirleri bulundurur. Doku ve sinirler açıktadır.

Spina Bifida Klinik Bulgular/Belirtiler

1. Kas zayıflığı. İki şekilde görülebilir;

• Spastik (Kaslar serttir.)
• Flaks (Kaslar gevşektir.)

2. Duyu problemleri yani cilt hissinin azalması.
3. Gaita ve idrar inkontinansı (Mesane ve bağırsak kontrolünün eksikliği)
4. Hidrosefali (Başın büyümesi)
5. Skolyoz (Omurga eğriliği)
6. Duyu kayıpları ve deri beslenmesindeki zayıflıklar sebebiyle başınç yaraları.
7. Postür bozuklukları, deformiteler ve kontraktürler.
8. Ereksiyon ve ejekülasyon problemleri.
9. Kişinin sosyal hayatının etkilenmesiyle mental, fiziksel ve emosyonel yönden gerilikler. 

Spina Bifidalı Çocukların Yürüme Şansı Nedir?

Hidrosefali: Beyinde BOS sıvısının birikmesidir. Spina Bifida’lı çocukların çoğunda görülür.

Hidrosefali Belirtileri

• Bulantı – Kusma
• Nöbetler
• Kafa çevresinde artış
• Uykulu olma
• Huzursuzluk
• Çocuk devamlı yere bakıyormuş gibi görülür. 

Spina Bifida Nasıl Tedavi Edilir?

Spina Bifida’nın neden olacağı çeşitli problemler için farklı tedavi seçenekleri vardır.

Spina Bifida

1. Cerrahi Yöntemler

Yeni doğan dönemi; ilk 72 saat içinde doğru bir cerrahiyle kesenin vücut içerisine yerleştirilerek enfeksiyon ve bununla ilişkili beyin hasarını önlemek.

2. Fizyoterapi

Fizyoterapi Spina Bifidalı hastaların mümkün olduğu kadar bağımsız hareket edebilmesine, fonksiyonel ve nörolojik seviyesine uygun maksimum bağımsızlık seviyesinin korunması ve arttırılmasına yardımcı olur.

Fizyoterapide temel amaç;

• Harekete yardımcı olmak, deformiteleri (şekil bozuklukları) önlemek
• Bacak kaslarını güçlendirmek
• Kas kuvvetinin korunması ve arttırılması
• Fonksiyonel hareket yeteneğinin korunması ve arttırılması
• Normal motor gelişimin desteklenmesi

başta gelen fizyoterapi amaçlarıdır.

Spina Bifida

Yaşa Bağlı Fizyoterapi Yaklaşımları

Spina Bifida’lı çocuklarda, çocukların yaşına bağlı olarak özel önem taşıyan konular vardır. Uygun tedavi yaklaşımları için aileyi de içeren bir ekip çalışması gereklidir. Spina Bifida’lı çocuklarda fizyoterapi yaklaşımı yaşa bağlı olarak dört grupta toparlayabiliriz;

1. Bebeklik Dönemi
2. Okul Öncesi Dönem
3. Okul Çağı Dönemi
4. Yetişkin Çağ Dönemi

1. Bebeklik Dönemi Fizyoterapi Yaklaşımları

• Pozisyonlama
• EHA (Pasif)
• Eğitim
• Mobilite aktivitelerine hazırlamak
• Aileye kucakta taşıma pozisyonları öğretilmeli
• Kas aktivitesi ve tonusun değerlendirilmesi

2. Okul Öncesi Fizyoterapi Yaklaşımları

• Eklem hareket açıklığı
• Kas gücünü arttırmak için aktif asistif, aktif, rezistif egzersizler
• Germe egzersizleri
• Postür egzersizleri
• Gövde kaslarını güçlendirmek top egzersizleri
• Ayakta durma, yürüme
• Mobilizasyon egzersizleri ve cihazlama
• Denge egzersizleri, aproksimasyonlar

2. Okul Çağı ve Yetişkin Çağı Fizyoterapi Yaklaşımları

Bu dönemdeki en önemli hedef;

• Mevcut kapasiteyi korumak
• Ambulansyonun sürdürülmesi
• Eklem hareket açıklığının korunması
• Kas imbalansının önlenmesi
• Postürün düzeltilmesi

Evde ve okulda bağımsız bir yaşam için gerekli ortamın hazırlanması, çevresel düzenlemeler gibi fizyoterapi yaklaşımları Spina Bifidalı hastaların günlük yaşam aktivitelerinde maksimum bağımsızlık seviyelerine ulaşmalarını amaçlar.

Fzt. Hilal GÜVEN

Spina Bifida yazısı ilk önce Güler yüz | Elazığ Özel Eğitim merkezi | Rehabilitasyon üzerinde ortaya çıktı.

Erken Çocukluk Dönemi : Bilişsel,dil,sosyal,duygusal,ve fiziksel alanlardaki gelişimin en hızlı olduğu,doğumdan altı yaşına kadar olan süreci kapsar.Bu gelişimler çocuğun tüm hayatı boyunca etkili olacağından  erken çocukluk döneminde  verilecek eğitimin önemi büyüktür.Çocuklar  bu dönemde anne –babalarından  erken eğitim kurumlarından arkadaşlarından  çevrelerinden bir çok beceri öğrenerek  gerekli alt yapıyı  oluştururlar.Erken eğitim almaya benzer özellikteki çocuklara kıyasla pek çok beceriyi daha iyi edinmiş olduklarını göstermektedir.Bu açıdan erken çocukluk döneminde verilen eğitimin çocuğun ilerideki yaşamını etkileyecek önemli bir süreçtir.Erken çocukluk döneminde verilen eğitim,normal çocuklar için önemli olduğu kadar gelişim yetersizlikleri gösteren çocuklar içinde eğitimlerin olabildiğince erken başlaması gerekmektedir.Erken başlamanın amacı;gelişimi risk altında olan çocukların bilişsel,sosyal,duygusal,psikomotor,özbakım ve dil gelişim alanlarına en erken dönemde müdahale etmektir.Down sendromu, Otizm spektrum Bozukluğu ,Dil konuşma geriliği Gelişimsel gerilik,Görme,İşitme yetersizlikleri sebebi ile gerilik yaşayan çocuklara uygun eğitim programları ve sistemli bir eğitim ile yaşıtlarının öğrendiği birçok beceri öğretilebilir.

Erken çocukluk dönemine yönelik bir Rehabilitasyon Merkezi ve Özel Eğitim Okulunda Eğitim hizmetleri olarak neler yapılabilir:

1.Gelişim yetersizliği olan çocuğun tüm ailesini desteklemek:Bebeklik ve ilk çocukluk dönemlerinde, çocukların bakım ve eğitimleri,büyük ölçüde ailede gerçekleşmektedir.Ayrıca özel gereksinimli bir çocuğa sahip olmak ailelerin çoğunluğunda pek çok duygusal ve toplumsal sorunlara yol açabilmektedir.Aileler ;çocuklarında bir engelin olduğunu öğrendikleri zaman ne yapacaklarını bilememektedir.Bu konuda hazırladığımız erken eğitim programları ile ailelerimizi bu dönemde destekleyerek, çocukların özellikleri,temel gereksinimleri,nasıl bir tutum sergileyebilecekleri ve iletişim kurma yolları hakkında onları bilgilendirmeliyiz.Böylece aileler çocuğun gelişiminde ne kadar önemli rol oynadıklarını,fark edebilirler.

Erken Çocukluk Dönemi

2.Çocuğun tüm gelişim alanlarındaki gelişimini desteklemek:Özel eğitime gelen çocuklar genelde kendi yaşıtlarına oranla gelişim sürecinde doğal yollardan öğrendikleri becerilerin önemli bir bölümünü destek eğitimle kazanabilirler.Bu nedenle özel eğitime gelen çocukların bilişse,dil,psiko-sosyal ve motor gelişim alanlarında etkinliklere yer verilmelidir.

3.Çocuğun çevreyle olan etkileşimlerini kolaylaştırmak:Özel eğitime gelen çocukların büyük bir bölümü çevreleriyle etkileşimde bulunurken iletişimi başlatma,oyun oynama,arkadaşlık kurma konusunda sorunlar yaşamaktadırlar.bu konuda onlara daha çok sosyal içerikli becerileri kazandırmalıyız.

Özel gereksinimli olan çocuklar için gelişimsel becerilerin en iyi şekilde kazanılmasını sağlamalıyız.Belirli durumlarda ve ortamlarda birlikte yaşayacakları,kişisel bakımlarını yapabilme duruma gelmelerini ve sosyal yaşamların kalitesini artırmak için desteklenmeliyiz.

Ailelerimize çocuklarıyla ilgili kararları alabilme konusunda ve çocuklarının gelişimine katkıda bulunabilme ve toplumla bütünleşme konusunda desteklemeliyiz.

Erken  çocukluk dönemine ilişkin değerlendirme  konusunda  devlet kurumları özel kurumlar ve konu ile ilgili çok yönlü çalışmalar  olmaktadır.Bu çalışmaların öncelikli amacı dezavantajlı çocukların eksikliklerini gidererek akranları ile eşit fırsata sahip olmasının sağlanmasıdır.Çocuklar arsındaki bireysel farklılıklar ailelerin özellikleri  kültürel ve yaşantısal geçmişleri tek tip değerlendirmelerle yargıya vararak ihtiyaçları belirlemeye çalışmakta yeterli olmayacaktır.Erken çocukluk döneminde etkili değerlendirmeler yapılabilmesi için ;çocukların bilgiyi kağıt kalem kullanarak  ya da soyut düşünerek değil deneyimleri etkileşimleri ve yaşantıları yoluyla öğrendikleri unutulmamalı ve bu nedenle değerlendirmeler yapılırken büyük çocukların değerlendirilmesi için kullanılan yöntemlerden farklı yöntemler kullanılması gerekmektedir.Bu dönem çocukların değerlendirmesinde kullanılacak yöntemlerin farklılığı ile birlikte çocuğun ilgi süresinin kısalığı çocuklarla bire bir çalışmalar yoluyla değerlendirme yapılması gerekmektedir.

Dolayısıyla amacımız;Erken çocukluk dönemin de çocuğun farklılığı ne olursa olsun çocuğun toplumun bir parçası olarak yaşamını sürdürebilmesidir.

Erken Çocukluk Dönemi yazısı ilk önce Güler yüz | Elazığ Özel Eğitim merkezi | Rehabilitasyon üzerinde ortaya çıktı.